"E?er bir cinayet i?lenmi?se, o cinayette  tüm toplumun eli kana  bulanmy?tyr.,,   (Dostoyevski)                         

Ynsan denen canly olmasaydy acaba dünyanyn bir anlamy olur muydu?  Ya da insanlary olmayan bir devlet, insan unsuru olmadan  devlet olarak var olur muydu? Yçerisinde insanlaryn ya?amady?y bir bahçe, bir  ev, bir kent,  yuva/syla olur muydu?  Ve insany merkeze koymayan bir dinin,ideolojinin ve sistemin insansyz  bir anlamy olur muydu?                                          

Devlet, toprak ve teknoloji sadece insano?lu  varken anlamly ve varolu? amacyna hizmet ediyorken , neden yasalarda ,hukukta, devlet de insan veya insanlyk için var olmasýn?

Neden insano?lu  cezalandyrylyrsyn  ? Ve kim hangi hakla insanlara ceza verir  olsun  ?

Evet Sokrates anysyna bilginin do?umu için sorulan  sorular.

Akla gelen basit ve kaçamak ilk cevap. " Ynsan kendisine ve topluma kar?y suç i?ledi?i için devlet tarafyndan cezalandyrylyr. ,,

Bu basit ve kolayca anlayy?a kar?y direnç gösteren Descartes' ce duyulan ?üpheler.

Tamam devlet tarafyndan ceza verilirde neden her suçun kar?yly?y ceza olur?

Her suç cezalandyrylmaly mydyr?

Cezalandyrylmayan suç yok mudur?

Cezayy  sadece devlet mi  verir?

Devlet hiç suç i?lemez mi?

     Ceza verenler hiç suç i?lememi?se suçun ve suçlunun ne demek oldu?unu bilir mi?gibi bir çok sorunun sorulmasynda bir tek amaç vardyr. Suç ve cezanyn bir felsefesi , bir ruhu oldu?unu ortaya koymak. Nasyl ki kanunlaryn bir ratio legisi varsa, nasyl ki insanlaryn ruhu olmadan cansyz bedenlerin bir anlamy yoksa,  suç ve cezanyn da felsefesi idrak edilmeden verilen kararlaryn bir anlamy olamaz.

Y?te bunun için septik bakylmaly ve bunun için ?üphenin nura götüren yol oldu?u unutulmamalydyr.

Bu sorular ve ?üpheler altynda  Hukuk camiasynyn doktrinler bazda devletin  ceza verme nedenlerini açyklady?y kalycy tezleri de elbette göz ardy edemeyiz.Bu tezleri kysaca aktaracak olursak;

Bir grup, ceza verme hakkynyn temelini toplumsal sözle?meye dayandyrmaktadyr.  Ve bu gruba göre ; insanlar fert olarak ya?amayy byrakyp , bir arada ya?amayy kabul ettiklerinden ötürü, birada ya?amyn gere?i olarak  kabullerle olu?an  toplumsal sözle?meni gere?i olarak cezalandyrylabilirler.

    Ba?ka bir dü?ünceye göre; cezanyn me?rulu?u kefalet teorisiyle izah olunur.  Ceza verilmesinde asyl amaç insanyn özünde baryndyrdy?y öç alma duygusunun tatminidir. tehdidinin sa?lady?y psikolojik cebir anlayy?y, suçlar için önleyici nitelik ta?ymaktadyr. Y?te cezayy me?ru kylan sebep, bu ?ekilde temin edilen sosyal yarardyr.

Ceza verme hakkyny adalet fikrine  dayandyranlaryn görü?üne göre ise; adalet, suç te?kil eden bir fiilin ceza ile kar?ylanmasyny gerektirir.

Daha sonra, bu görü?ler arasynda sentezler yapylmy? ve ceza verme hakkynyn sebebini, adalet ve fayda esasyna dayandyran telifçi görü?lere varylmy?tyr. Telifçi görü?, daha sonra klasik okul adyny almy?tyr

Bir di?er görü?te ise cezanyn  verilmesinin ana nedeni Toplumun Korunmasy    olarak algylanmy?tyr.  Ceza verilmesinde asyl ana faktör toplumun içerisinde ya?ayan bireyin toplumun menfaatleri için  cezalandyrylmasydyr.

Yine cezalaryn verilmesiyle suç i?leyen fertlerin Islah olaca?y teoremini  savunanlarda bulunmaktadyr. Cezalarla beraber suç i?leyen bireylerin yslah olaca?y için ceza verilmesinin gereklili?ini vurgulayan bu tezin savunuculary da bireyi ön plana çykararak yslah tezinde durmu?lardyr.

Ve son olarak  Hümanist ö?reti  ise ceza hukukunu "insanlyk kanunlary" adyny verdi?i, insanyn insanca ya?ayabilmesi, onuruna yara?yr bir durumda olabilmesi için gerekli ko?ullary düzenleyen mutlak yasalara ba?lama e?ilimindedir.

Bütün bu tezlerin merkezinde yer alan asyl nüve ise bizce Ynsan/Birey veya Toplum/Bireylerin mutlulu?u, huzuru, selameti yahut ta bekasydyr.

  O halde bu saiklerle ceza vermesi gereken ?iddeti uygulamada tekel ve tek me?ru kaynak olan devletin   yargy organlarynyn bu kriterleri dikkate alarak pozitif hukuku uygulamalary gerekir.

   Zira ceza verme tekeline sahip devlet kar?ysynda haklary ve gücü synyrly olan, e?it imkanlara sahip olmayan  fertlerin haklarynyn gözetilmesi ve adaletin tesisi anlamynda bu kriterle hareket etmek bir elzemiyettir.

YARGI NE YAPMALI                                           

      Bugün var olan mahkemelerin, ve bu mahkemenin unsurlary olan yargyçlaryn ve savunma makamy olan avukatlaryn ortak amacy,  adaletin tecellisine katky sa?lamaktyr. Ve bu amaca ula?yrken de pozitif hukukun dy?yna çykmadan adaletin tecellisine katky sa?lama zorunlulu?u  elbette  tüm hukuk camiasynyn da  malumudur. Ancak  bu katky için sorumlulu?un ve vicdani kanaatin büyük oranda  yargyçlar üzerinde toplandy?y dü?ünüldü?ünde, yargyçlaryn biraz daha fazla ihtimam göstermesi gerekti?i kanysy pek de yanly? olmasa gerek.

   O halde a?a?yda ki sorular y?y?ynda bazy cezalaryn adilli?ini dü?ünelim.

   Ya?anylan ekonomik kriz altynda ezilen, ebeveyn ?efkatinden uzak, e?itim ve ö?retim e?itli?i için gerekli fyrsaty yakalayamamy?, ezik büyüyen bir portrenin bir anlyk hatasynda  mala kar?y i?lemi? oldu?u bir cürümde devletimizin ve toplumumuzun ihmali hiç yok mudur?

    Bu güne kadar hiç suç i?lememi? genç bir bireyin te?di den tecziyesi  do?ru mudur?

   Ya?anylan sürecin (ekonomik, sosyal ve yasal) bu çocuklaryn iradesine(ayny zamanda suçun en önemli iki unsurundan birini te?kil eder) menfi anlamda tesir etti?i de dü?ünülünce ne denmelidir?

       Adliye kurumun ontolojik yapysy da dikkate alyndy?ynda  mahkemelerin kararynda aranan asyl amaç  adaletin tecellisini sa?lamak de?il midir.?

Mahkemelerin hangi kararlary  toplumsal vicdany ve toplumun parma?yny/yüre?ini acytmaktadyr?

SUÇ ORANI  ARTIYORSA CEZA ORANI AZALMALIDIR                                            
                                                   
         Kanunun suç saydy?y bir eylem zamanla artyyor ve toplumsal vicdanda olumsuz anlamda etki yaratmyyorsa o eylemin cezasynyn azalmasy gerekir.

       Zira hukukun me?ruiyet kayna?y halkyn consensusudur. Verilen kararlar  kamu vicdanyny zedeliyor yani verilen ceza kararlaryyla toplumun parma?y/ yüre?i/vicdany acyyorsa  bu kararlar Toplumsal vicdan ve adalet kavramynyn varlyk tanymy anlamynda   adil de?ildir. Her ne kadar pozitif hukuka uygun olup adil kabul edilse dahi  adaletin varolu?sal tanymy anlamynda adil olamaz.Ne toplumsal sözle?me tezi,ne adalet tezi, ne hümanist doktrin nede kefalet teoremi bu cezaya me?ruiyet kazandyramaz. Yada Focult Hapishanelerinin Türkiye varyantlarynda sany?yn yslah olaca?yny dü?ünmek hiçte makul bir gerekçe olamaz.

        Ekonomik anlamda ülke çapynda  krizler oldu?u  bir dönemde  yasayan fakir bir bireyin mala kar?y i?lemi? oldu?u bir cürümle ; ülkenin ekonomik olarak iyi oldu?u bir dönemde zengin bir bireyin mala kar?y i?ledi?i cürüme   salt kanunun lafzy  dikkate alynarak ayny ?ekilde ceza  verilemez. Ayny cezanyn verilmesi Anayasa 2. maddede ifade olunan Sosyal Hukuk Devleti ilkesinin ihlali olacaktyr.

Ynsan bir nehirde iki kez yykanamaz. Hiçbir suç bir ba?ka suça benzeyemez.    

     Bu ve benzer örnekler dikkate alyndy?ynda asyl önemli  olan kendi menfaatleri için ceza verme hakkyny devletin organlaryna veren birey/bireylerin ceza verme hakkynyn verdikleri makamlaryn kararlaryny yüreklerinde nasyl yorumlady?ydyr.

     Y?te bunun için ister verilen cezanyn me?ruiyet kayna?y olarak kefalet teorisini, ister adalet, ister hümanist doktrini, isterseniz de  sosyal savunma teoremini dikkate alalym;  asyl olan suç artyyorsa vatanda?yn/bireyin  o suça verilen ceza çe?itli saiklerle   adil görmemesi durumunda o suçun cezasynyn azalmasynyn yada artmasynyn  gereklili?idir.

Her ?ey yurtta?/birey içindir.

Av. Ali YILDIRIM